O BCG – szczepienie przeciwko gruźlicy

0 Flares Twitter 0 Facebook 0 0 Flares ×

Cykl o szczepieniach zacznę od tego pierwszego, podawanego już w pierwszej dobie życia preparatu. Nie chce wywoływać dyskusji „czy szczepić?”, bo dla mnie ta kwestia jest jasna. Chciałabym jednak „w pigułce” zawrzeć wiedzę o danym szczepieniu, ewentualnych przeciwwskazaniach i objawach niepożądanych – czyli to co każda mama wiedzieć powinna :)

Szczepionka przeciwko gruźlicy zawiera żywy, atenuowany (czyli pozbawiony zjadliwości) szczep prątka bydlęcego. Podawana jest w pierwszej dobie życia w lewe ramię. W przypadku gdy dziecko nie zostało zaszczepione po urodzeniu to jest możliwość podania szczepionki do 15 roku życia. Szczepionka jest w Polsce refundowana.

Czy jest skuteczna?

Szczepionka chroni dziecko przed najcięższymi postaciami gruźlicy i znacznie zmniejsza ryzyko zachorowania na jakąkolwiek postać tej choroby. Ale skuteczność szczepionki jest różna w różnych grupach wiekowych (badania dowodzą, że im dziecko starsze tym korzyści ze szczepienia mniejsze). Najbardziej korzystają noworodki i niemowlęta – są dzięki szczepieniu w 80% przypadków chronione przed gruźlicą. W najmłodszej grupie wiekowej obserwowana jest znaczna redukcja ryzyka najcięższych postaci gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i prosówki (sepsy gruźliczej) u dzieci (nawet 100% skuteczności). W efekcie szczepionka BCG pozwoliła zmniejszyć śmiertelność z powodu gruźlicy z 25% nieszczepionych noworodków do ok. 1% wśród zaszczepionych noworodków.

Dlaczego w pierwszej dobie?

  • Jak wspomniałam wyżej – im młodsze dziecko tym wyższa skuteczność szczepionki.
  • Im młodsze dziecko tym gorsze konsekwencje zarażenia prątkiem gruźlicy (gruźlicze zapalenie opon i sepsa).

W Polsce w 2014 roku na gruźlicę zachorowało 6698 osób (zapadalność wyniosła 17,4 na 100 000 ludności). Rok później zapadalność wyniosła 16,7. Jak widać jest coraz lepiej, chociaż rozpatrując statystyki województw znajdujemy kilka takich, gdzie ta zapadalność jest powyżej 25/100 000.

  • Jesteśmy krajem z niską zapadalnością (poniżej 20/100 000), w związku z czym WHO i  International Union Against Tuberculosis and Lung Disease dopuszczają ograniczenie masowych szczepień do szczepień w obrębie grup ryzyka, min jeśli zapadalność na gruźlicę zmniejszy się poniżej 5/100 000 (tego warunku jeszcze nie spełniamy).

syringe-1974677_640

Gdzie się podaje szczepionkę?

W ramię. W pierwszym roku życia zaleca się podawanie szczepionek w przednio-boczną część uda, ale szczepienie przeciwko gruźlicy stanowi tutaj wyjątek. Podaje się je śródskórnie, w lewe ramię – stąd większość z nas ma w tym miejscu bliznę, a na podwórku popularne było zawołanie „eeeej! tylko nie w szczepionkę” ;)

Przeciwwskazania:

  1. masa ciała dziecka poniżej 2kg
  2. wrodzone i nabyte zaburzenia odporności (jeżeli w rodzinie matki lub ojca dziecka występowały jakieś zespołu zaburzeń odporności lub miały miejsce nagłe zgony niemowląt z nieznanych przyczyn – zgłoś to lekarzowi!)
  3. dzieci urodzone przez matki, nosicielki wirusa HIV (szczepienie dopiero po konsultacji specjalistycznej)
  4. ciężka infekcja u noworodka (w tym uogólniona, ciężka infekcja skórna)
  5. ciężki, niestabilny stan noworodka
  6. nadwrażliwość na składniki preparatu

Najczęstsze objawy niepożądane po szczepieniu:

Stwardnienie w miejscu podania szczepionki, niewielki guzek miejscowy, owrzodzenie – to reakcja na skutecznie przeprowadzone szczepienie. Jest spodziewana. Ma prawo utrzymywać się nawet do 3 miesięcy, po tym czasie znika pozostawiając niewielką bliznę – nie należy wyciskać/smarować/zaklejać – generalnie „nie gmerać”.

Ponadto, w miejscu podania szczepionki może wystąpić rumień i powiększenie węzłów chłonnych po stronie szczepienia (pod pachą, do 1 cm) – ma prawo utrzymywać się przez kilka miesięcy – również nie powinno niepokoić rodziców.

Powyżej wymienione reakcje na szczepienie nie są objawem niepożądanym i wystąpią u większości zaszczepionych noworodków.

Z kolei jeśli chodzi o reakcje niepożądane, to wśród nich wymienić należy:

  • powiększenie węzłów chłonnych powyżej 1 cm (pod pachą, po stronie szczepienia)
  • gorączka
  • ból głowy (noworodek oczywiście go nie zgłosi, ale może być niespokojny)
  • sączące owrzodzenie w miejscu podania szczepionki, ropień – takie nasilone reakcje miejscowe mogą być spowodowane podskórnym podaniem szczepionki (powinno się ją podawać śródskórnie) lub podaniem za dużej dawki
  • ropiejące zapalenie węzłów chłonnych (rzadziej niż 1/1000 dawek)
  • zapalenie kości i szpiku (rzadziej niż 1/1000 dawek)
  • reakcje alergiczne (rzadziej niż 1/1000 dawek)

Czy działa przez całe życie?

Nie. Skuteczność szczepionki oceniania jest na 15 lat od chwili szczepienia. Podanie po tym czasie kolejnych dawek (przypominających) nie zwiększa już odporności.

Co zrobić kiedy Twoje dziecko nie zostało zaszczepione?

Zgłoś to lekarzowi – można zaszczepić dziecko do 15 roku życia. Poza tym dbaj o zdrowe odżywianie dziecka. Mamo! Dziecko niedożywione, chore, osłabione, z niedoborem odporności to dziecko bardziej podatne na gruźlicę.

 

Źródła:


  • http://www.gazetalekarska.pl/wp-content/uploads/2015/03/Epidemiologia-gruźlicy-w-Polsce-i-na-świecie.pdf

  • http://www.who.int/immunization/diseases/tuberculosis/BCG-country-prioritization.pdf

  • http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2015/Ch_2015.pdf
  • Postępy Nauk Medycznych 12/2007, s. 563-565 Maria Korzeniewska-Koseła Gruźlica ośrodkowego układu nerwowego „Central nervous system tuberculosis”
  • EUROPEAN SURVEY OF BCG VACCINATION POLICIES AND SURVEILLANCE IN CHILDREN , 2005

13 przemyśleń na temat “O BCG – szczepienie przeciwko gruźlicy”

  1. ~Czytelnik pisze:

    Zastanawiają mnie źródła, na podstawie których oceniono skuteczność szczepionki przeciw gruźlicy. Jakies badania naukowe itp. Mogłaby Pani się nimi podzielić? Temat mnie interesuje i chętnie bym poczytał.

    1. MamaPediatra pisze:

      wiele jest opracowań zagranicznych, wiele z nich datowanych jest przed rokiem 2000. Osobiście polecam artykuł http://www.mp.pl/szczepienia/przeglad/gruzlica/show.html?id=100031 – opublikowany w Clinical Infectious Diseases w 2014 roku i omówiony przez polskich specjalistów. polecam :)

  2. ~Marlena pisze:

    Witam. U mojej 10 miesięcznej córci zauważyłam dziś owrzodzenie w miejscu szczepienia na lewym ramieniu. Wcześniej miała ok miesiąc czerwono fioletowy guzek w tym miejscu. Czy to możliwe że tak późno wyskoczył po szczepieniu na gruźlicę? Wcześniej nie miała żadnego śladu w tym miejscu. Czy powinnam iść do pediatry z dzieckiem?

    1. MamaPediatra pisze:

      oczywiście pokazać się u pediatry. zmiana w miejscu podania szczepionki zwykle goi się w ciągu pierwszych kilku miesięcy. Konieczne jest dokładne zbadanie dziecka – w tym ocena węzłów chłonnych. TO może być coś zupełnie nie związanego ze szczepieniem, ale trzeba to sprawdzić.

  3. ~Anna pisze:

    Dzień dobry,
    Mam pytanie odnośnie szczepienia na gruźlicę. Moja córka nie była szczepiona w szpitalu, ponieważ zdecydowaliśmy się na odroczenie szczepień. Obecnie ma 17 tygodni i jest po pierwszej dawce 6w1, niedługo dostanie kolejną. Pierwszy lekarz pediatra u którego byliśmy powiedział, że na gruźlicę możemy zaszczepić w dowolnym momencie, drugi wyraził podobną opinie. Trzeci natomiast powiedział, że najpierw należałoby wykonać próbę tuberkulinowa i wspomniał, że ręka może źle się goić jeżeli szczepienie wykonamy latem.
    Mam w związku z tym pytanie, kiedy najlepiej byłoby zaszczepić na gruźlicę i w jakim odstępie od pozostałych szczepień, które jeszcze przed nami? Czy rzeczywiście trzeba wykonać próbę tuberkulinowa czy możemy szczepić bez niej? Będę bardzo wdzięczna za odpowiedz i fachowe wskazówki.

    1. MamaPediatra pisze:

      Witam. Konieczność wykonania próby tuberkulinowej u dziecka ma sens tylko i wyłącznie w sytuacji podejrzenia kontaktu z osobą chorą na gruźlicę. Dlatego o ile takiego kontaktu w przypadku Waszej córeczki nie było, to można zaszczepić bez wykonywania próby. Optymalne jest szczepienie w 1 roku życia. Najlepiej wykonać to szczepienie na osobnej wizycie szczepiennej lub równoczasowo ze szczepieniem w 6 msc życia (przeciwko wzw typu B). Jako priorytet szczepienie BCG można traktować w przypadku gruźlicy w otoczeniu (babcia/dziadek/ciocia/wujek). Gojenie blizny po szczepieniu zwykle trwa do 3 miesięcy i nie ma związku z porą roku :) Pozdrawiam ciepło :)

      1. ~Anna pisze:

        Dziękuje bardzo za odpowiedź :)

  4. ~Agnieszka pisze:

    Witam, w niektorych opracowaniach jako przeciwskazanie do szczepienia BCG podawane jest nasilona żółtaczka będąca wynikiem konfliktu serologicznego. Czy wie Pani czy to przeciwskazanie nadal obowiązuje, a jeśli nie to dlaczego? (jakieś badania, artykuł). Pozdrawiam,

    1. MamaPediatra pisze:

      Witam. Generalnie sama żółtaczka takim przeciwwskazaniem nie jest. Żółtaczka będące wynikiem konfliktu serologicznego jest określana jako patologiczna, pojawia się zwykle w parę godzin po urodzeniu, poziomy bilirubiny mogą być tutaj bardzo wysokie i stan noworodka różny. W związku z tym decyzja o szczepieniu powinna być rozważona indywidualnie. Zwykle taki noworodek znajduję się na neonatologii do momentu stabilizacji stanu ogólnego, aż bilirubinowa sytuacja zostanie opanowana i szczepienie jest możliwe, ale przed jego wyjściem do domu, raczej nie w pierwszej dobie.

  5. ~Piotr pisze:

    szczepionke BCG wycofano w całej europie zachodniej, zostawiono tylko dla grup ryzyka (nosiciel gruxlicy w rodzinie noworodka) jako zalecenie Instytutu Kocha pod koniec lat 90-tych. Wymieniono małą skutecznosc i zbyt dużo powikłań. Kiedy w Polsce z tego zrezygnujemy, skoro zapadalnośc nie oblikguje nas do jej stosowania według wytycznych WHO?

    1. MamaPediatra pisze:

      Zgadzam się z informacjami – poza zaleceniami WHO. Polska jest krajem o niskiej zapadalności na gruźlicę (w skali kraju 16-17/100 000). Niestety statystyka dotycząca poszczególnych województw nie jest tak optymistyczna :/ WHO dopuszcza szczepienie tylko grup ryzyka – ale w Polsce jeszcze nie osiągnęliśmy tego etpau (o ile gruźlicze zapalenie opon u dzieci poniżej 5 roku życia jest ekstremalną rzadkością to te statystyki ogólne są niezadowalające. Cytując (w źródłach drugi link):
      „To change from general to selective
      BCG vaccination, an efficient notification system must be in place in addition to the following criteria:
      • an average annual notification rate of smear-positive pulmonary TB cases below 5 per 100 000; or
      • an average annual notification rate of tuberculous meningitis in children aged under five years
      below 1 per 10 million population during the previous five years; or
      • an average annual risk of tuberculous infection below 0.1%)”

      Z roku na rok wygląda to jednak lepiej i myślę, że w przeciągu kilku lat będziemy mogli szczepić tylko grupy ryzyka – jak kraje zachodnie. Ale nie będzie to raczej „efekt wow” tylko stopniowe wycofywanie się i dokładna obserwacja. W Szwecji np. po wycofaniu masowych szczepień wskaźnik zapadalności podskoczył dość mocno do góry. Zgadzam się, że szczepionka nie jest idealna, ale mnie jako pediatrę najbardziej zadowala jej wysoka skuteczność u tych najmłodszych pacjentów.

  6. ~Sylwia pisze:

    Witam, co jeśli mój syn nie ma blizny po szczepieniu na groźlice ?

    1. MamaPediatra pisze:

      Witam. Blizna pojawia się u ponad 90% dzieci i świadczy zwykle o dobrej technice podania szczepionki. Nie ma jednak dowodów ze jej brak świadczy o braku odporności. Zgodnie z aktualnymi zaleceniami nie ma konieczności ponownego szczepienia – chyba że ma pani jakieś wątpliwości czy szczepienie zostało w ogole wykonane. najlepiej sprawdzić to w książeczce zdrowia dziecka. Jeśli jest tam wpis ze szczepienie się odbyło to zakładamy ze to miało miejsce i syn jest uodporniony.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>


0 Flares Twitter 0 Facebook 0 0 Flares ×